gwefan.org

 

Trydaru

 

Draig Goch


Dewiswch o 32 o Ffrydiau Cymraeg

Gwersyll yr Urdd, Caerdydd
Cardiff City Cymraeg
Cymdeithas yr Iaith
Blogiadur
maes-e
Golwg RSS
Golwg360 Trydar
Haciaith
Menter Caerdydd Trydar
Cyngor Caerdydd Trydar
Pentyrch
Comisiynydd y Gymraeg
Castell-nedd Port Talbot
Fideo Bob Dydd
S4C arlein
Rondo
BBC Newyddion Cymru
Radio Cymru
Plaid Cymru
Lleol.Net
Y Lolfa
Blogiau Daily Post
Recordiau Sain
Menter a Busnes
Iaith Cyf
Trydar y Cymry Prif Newyddion
Trydar y Cymry
Leighton
Cyngor Rhondda Cynon Taf
Adran Addysg
Pigion Cynulliad
Ffrwti


PIGION
gan Senedd Ymchwil, Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Beth mae Adolygiad Thurley yn ei ddweud am ddyfodol Amgueddfa Genedlaethol Cymru?
19/01/2018, 2:13 pm

19 Ionawr 2018

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Ym mis Mehefin 2017, cwblhaodd Dr Simon Thurley adolygiad o Amgueddfa Cymru ar gyfer Llywodraeth Cymru. Gwnaeth yr adolygiad 17 o argymhellion, gan hoelio’i sylw ar gynaliadwyedd ariannol y sefydliad yn y dyfodol. Ar 23 Ionawr, bydd y Cyfarfod Llawn yn trafod cynnwys yr adroddiad hwn.

Mae Amgueddfa Cymru yn rhwydwaith o saith safle amgueddfa ledled Cymru: Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd, Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru, Amgueddfa Lechi Cymru, Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru, Amgueddfa Genedlaethol y Glannau, Amgueddfa Wlân Cymru a Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru.

Sefydlwyd yr Amgueddfa Genedlaethol drwy Siarter Frenhinol ym 1907. Daw mwyafrif health ei chyllid fel cymorth grant gan Lywodraeth Cymru: yn 2015-16 roedd hyn yn gyfystyr ag 84.1% o’i chost weithredol (ac eithrio datblygiadau cyfalaf, fel yn Sain Ffagan, lle mae’r Amgueddfa wedi cynhyrchu cyllid sylweddol nad yw gan y Llywodraeth). Bob blwyddyn, mae Llywodraeth Cymru yn anfon llythyr cylch gwaith at Amgueddfa Cymru, gan nodi faint o gymorth grant y bydd yr Amgueddfa yn ei gael, a’r hyn y mae Llywodraeth Cymru yn ei ddisgwyl i’r amgueddfa ei wneud gyda’r cymorth hwn.

Canfu Thurley fod yr Amgueddfa yn “sefydliad llwyddiannus a ffyniannus y dylai Cymru ymfalchïo ynddo”, ac yn “un o amgueddfeydd mawr y Deyrnas Unedig”. Fodd bynnag, roedd hefyd yn teimlo fod gan yr Amgueddfa “diffyg uchelgais yn y stori a gâi ei hadrodd“. Pam, holodd, mae’r saith safle “yn adrodd hanes cymdeithasol gwlad fach” yn hytrach nag “adrodd hanes sut y gwnaeth Cymru… gyda’i chymdogion mwy o faint Lloegr a’r Alban, drawsnewid y byd yn y 19fed ganrif”?

Niferoedd ymwelwyr “wedi aros yn eu hunfan”

Yn llythyr cylch gwaith 2017-18, mae Llywodraeth Cymru yn gofyn bod Amgueddfa Cymru yn cynyddu niferoedd ymwelwyr. Mae Adolygiad Thurley yn nodi bod niferoedd ymwelwyr “wedi aros yn eu hunfan“, gan aros tua 1.7 miliwn dros y pum mlynedd diwethaf: er bod hynny mewn cyfnod pan gaewyd rhan sylweddol o Sain Ffagan i wneud gwaith ailddatblygu. Er y bu cynnydd o 34% yn nifer yr ymwelwyr ag Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd rhwng 2010 a 2015, mae Thurley yn holi “a allai amgueddfa mor rhagorol, mewn adeilad amlwg yn y brifddinas, wneud yn well”?

Mae Sain Ffagan wedi gweld gwaith ailddatblygu helaeth yn ddiweddar, gyda chyllid o £7 miliwn gan Lywodraeth Cymru. Dywed Thurley “[nad] oes amheuaeth fod Amgueddfa Cymru yn llygad ei lle yn buddsoddi yn y safle hwn i’r lefel y gwnaeth“. Ar ôl croesawu 531,000 o ymwelwyr yn 2015-16, mae’r Amgueddfa Genedlaethol yn amcangyfrif y gallai niferoedd yr ymwelwyr â Sain Ffagan fod cynifer ag 850,000 bum mlynedd ar ôl yr agoriad llawn.

Perfformiad masnachol “hynod wael”

Ers 2012, mae’r Amgueddfa wedi gweld toriadau o 11% mewn termau arian parod yn refeniw y grant cymorth craidd. Fodd bynnag, 20% oedd y toriad ar gyfartaledd i amgueddfeydd cenedlaethol a ariennir drwy DCMS gan Lywodraeth y DU rhwng 2008/9 a 2014-15.

Newid yng nghanran cymorth grant a chyfanswm incwm ar gyfer amgueddfeydd cenedlaethol a ariennir drwy DCMS o 2008/09 hyd at 2014/15.

Er bod y gwahaniaeth mewn dyddiadau yn golygu nad oes modd cymharu’r ddwy set o ddata hyn yn uniongyrchol, daw Thurley i’r casgliad “fod Amgueddfa Cymru yn llawer mwy dibynnol ar gymorth grant na’r sefydliadau cenedlaethol yn Lloegr ond o’i gymharu â’r Alban mae ei dibyniaeth tua’r un peth“. Y broblem yng Nghymru yw “[bod] perfformiad masnachol Amgueddfa Cymru yn hynod wael“. Daw’r rhan fwyaf o elw cangen fasnachu’r Amgueddfa o weithredu dau faes parcio, a rhwng 2014/15 a 2015/16 (tra bod gwaith yn Sain Ffagan yn mynd rhagddo) cafwyd gostyngiad o oddeutu £100,000 yn elw’r gangen fasnachu. Sut y gellir mynd i’r afael â’r broblem hon?

“Polisi yn seiliedig ar y terfyn”: talu am fynediad i rai gweithgareddau

Mae mynediad am ddim i’r Amgueddfa Genedlaethol wedi bod yn ymrwymiad hirdymor gan Lywodraeth Cymru, gyda’r Prif Weinidog yn datgan yn 2015: “ni fydd unrhyw dâl am fynediad i unrhyw un o atyniadau’r amgueddfa genedlaethol”. Fodd bynnag, yn 2016, cafwyd arddangosfa yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd lle bu’n rhaid talu am fynediad, sef Trysorau: Anturiaethau Archaeolegol. Er y cafodd cyfnod yr arddangosfa ei gwtogi o 49 diwrnod oherwydd gweithredu diwydiannol, gan fethu ei thargedau ymwelwyr o drwch blewyn, fe wnaeth ragori ar ei tharged incwm.

Crynodeb o incwm a chostau Trysorau: Anturiaethau Archaeolegol

Dylid nodi, er y bu elfen o dalu am yr arddangosfa, na thalodd y mwyafrif helaeth o ymwelwyr – plant yn bennaf. Argymhellodd Thurley y “dylai Llywodraeth Cymru ystyried symud i bolisi yn seiliedig ar y terfyn ar gyfer mynediad i Amgueddfa Cymru yn hytrach na pholisi ar sail modd”. Roedd yn credu y byddai hyn yn golygu y “gallai’r Amgueddfa gadw ei llygad ar y polisi mynediad yr hoffai ei gael, ar yr un pryd â phennu drosti ei hun y cydbwysedd rhwng gwasanaethau y codir amdanynt a gwasanaethau sy’n rhad ac am ddim yn ogystal â’r lefelau tâl priodol”. Pwysleisiodd ei bod “[yn] debygol y byddai mynediad i’r casgliad craidd a’r arddangosfeydd parhaol yn parhau yn rhad ac am ddim”, gyda thaliadau’n cael eu codi ar weithgareddau ychwanegol yn unig – fel arddangosfeydd arbennig.

Peidio â gwrando ar “blentyn trafferthus”

Mewn rhai agweddau, roedd Thurley’n teimlo bod Amgueddfa Cymru yn cael ei dal yn ôl gan ei pherthynas â Llywodraeth Cymru. Dywedodd, “teimla’r Amgueddfa nad yw’r Llywodraeth yn gwrando arni ynghylch ei gofynion cyllido ac nad yw Llywodraeth Cymru yn glir ynghylch yr hyn yw amgueddfa genedlaethol”. Ar yr un pryd, “mae teimlad o fewn Llywodraeth Cymru bod yr Amgueddfa yn ‘blentyn trafferthus’“, ac “nad oes ganddi’r gallu i redeg ei hun yn effeithiol”. Nodwyd enghreifftiau, meddai, “o lefelau amhriodol o ymgysylltiad gwleidyddol yng ngweithgarwch gweithredol yr Amgueddfa”.

Mae Thurley yn argymell y “dylai Llywodraeth Cymru ac Amgueddfa Cymru ddatblygu cydweledigaeth 10 mlynedd ar gyfer Amgueddfa Cymru gan fod â ffocws pum mlynedd iddi a chytundeb ariannu tair blynedd“. Byddai hyn yn wahanol i’r ffordd y mae Llywodraeth Cymru yn trin cyrff eraill a noddir. Er enghraifft, mae gan Gyngor Celfyddydau Cymru gytundeb ariannu blynyddol, fel sydd gan yr Amgueddfa Genedlaethol ar hyn o bryd.

Cymru Hanesyddol a dyfodol yr Amgueddfa

Yn flaenorol, roedd Ysgrifennydd y Cabinet wedi ymrwymo i ffurfio corff newydd, sef Cymru Hanesyddol, gan ddatgan ym mis Medi 2016: “Rwyf bellach am fynd ymlaen â’r gwaith o ddod â swyddogaethau masnachol Cadw ac Amgueddfa Cymru – National Museum Wales at ei gilydd”. Yn dilyn beirniadaeth yn y sector amgueddfeydd, gyda rhai rhanddeiliaid o’r farn bod hyn yn amharu ar annibyniaeth yr Amgueddfa Genedlaethol, cafodd y cynnig hwn ei feddalu i sefydlu “Partneriaeth Strategol” rhwng Cadw (cangen dreftadaeth Llywodraeth Cymru), Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru, y Llyfrgell Genedlaethol a’r Amgueddfa Genedlaethol. Mae’r bartneriaeth hon yn edrych ar faterion sy’n cynnwys datblygu sgiliau, gweithgarwch masnachol, a chydweithio i ddarparu swyddogaethau cefn swyddfa.

Mae incwm Cadw wedi cynyddu’n sylweddol yn y blynyddoedd diweddar. Mae ei incwm wedi dyblu bron dros y deng mlynedd diwethaf, i £6.6 miliwn yn 2016-17, tra bod ei gostau gweithredu wedi parhau tua £20 miliwn. Mae gwahaniaethau hanfodol rhwng Cadw a’r Amgueddfa Genedlaethol: er enghraifft, mae Cadw yn codi tâl am fynediad i lawer o’i safleoedd, ond dywedodd Thurley y byddai mynediad i arddangosfeydd parhaol Amgueddfa Cymru yn debygol o barhau i fod yn rhad ac am ddim, sut bynnag y bydd yn newid ei pholisi mynediad yn y dyfodol.

Wedi dweud hynny, bydd y Bartneriaeth Strategol yn rhoi cyfle i’r Amgueddfa weithio’n agos â Cadw, a dysgu sut mae ei incwm wedi tyfu mor sylweddol yn y degawd diwethaf. A fydd hyn yn ddigonol i alluogi Amgueddfa Cymru i gyflawni ei photensial masnachol, neu a oes hefyd angen rhoi argymhellion yr adolygiad Thurley ar waith?


Erthygl gan Robin Wilkinson, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru
Ffynhonnell: Adolygiad o Amgueddfa Cymru, adroddiad llawn


Trafnidiaeth Cymru – Gorffennol, Presennol, Dyfodol?
18/01/2018, 4:14 pm

18 Ionawr 2018

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Ddydd Mawrth 23 Ionawr, bydd Ken Skates, Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a Thrafnidiaeth, yn gwneud datganiad ynghylch Trafnidiaeth Cymru. Er nad yw cynnwys y datganiad yn hysbys, fe ddaeth y broses dendro derfynol ar gyfer caffael masnachfraint nesaf y rheilffyrdd a gweithredwr y Metro i ben ar 21 Rhagfyr 2017, ac mae Llywodraeth Cymru a Trafnidiaeth Cymru wrthi’n asesu’r tendrau. Hefyd, mae Llywodraeth Cymru wrthi’n ystyried sut y gellid datblygu rôl y sefydliad yn y dyfodol.

Rôl Trafnidiaeth Cymru hyd yn hyn

Er nad yw proses gaffael masnachfraint y rheilffyrdd wedi’i datganoli ar hyn o bryd, daeth Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU i gytundeb ynghylch datganoli’r pwerau gweithredol i gaffael masnachfraint nesaf rheilffyrdd Cymru ym mis Tachwedd 2014 (disgwylir eu datganoli yn 2018).

Yn dilyn hynny, sefydlodd Llywodraeth Cymru Trafnidiaeth Cymru yn 2015 fel cwmni dielw sy’n gyfan gwbl eiddo i Lywodraeth Cymru. Daw masnachfraint gyfredol rheilffyrdd Cymru i ben ym mis Hydref 2018 ac mae Trafnidiaeth Cymru wrthi’n cynnal proses gaffael ar gyfer y fasnachfraint nesaf a’r Metro ar ran Llywodraeth Cymru.

Mae Trafnidiaeth Cymru yn gweithio i gaffael yr hyn sy’n cael ei ddisgrifio fel Gweithredwr a Phartner Datblygu. Disgwylir i’r Gweithredwr a Phartner Datblygu weithredu gwasanaethau rheilffyrdd ar draws Cymru, a hefyd datblygu cynlluniau ar gyfer gwasanaethau trydanol y Metro, ac wedyn eu rhoi ar waith a’u gweithredu, ar yr hyn sydd bellach yn cael eu galw’n Llinellau Craidd y Cymoedd.

Cynhaliodd Llywodraeth Cymru ymgynghoriad â’r cyhoedd, sef Gosod y Trywydd ar gyfer Rheilffordd Cymru a’r Gororau, rhwng mis Ionawr a mis Mawrth 2016. Yn dilyn hyn, cyhoeddwyd y broses gaffael yng Nghyfnodolyn Swyddogol yr Undeb Ewropeaidd ar 19 Gorffennaf 2016. Cyhoeddwyd enwau’r pedwar cwmni a roddwyd ar y rhestr fer ym mis Hydref 2016. Cafodd y cwmnïau flaenoriaethau Llywodraeth Cymru ar gyfer y fasnachfraint (PDF 190KB) ar ddechrau’r broses, a symudodd ymlaen i’r cyfnod o ddeialog gystadleuol. Ym mis Chwefror 2017, cychwynnwyd ymgynghoriad pellach, o dan arweiniad Trafnidiaeth Cymru y tro hwn, i lywio’r gwaith o ddatblygu manyleb y tendr.

I gael rhagor o wybodaeth am y broses gaffael arloesol hon, gan gynnwys y broses deialog gystadleuol, efallai yr hoffech ddarllen ein blog, “Beth sydd gan Lywodraeth Cymru ar y gweill ar gyfer gwasanaethau rheilffyrdd Cymru?”

Trefniadaeth/llywodraethu Trafnidiaeth Cymru

Mae amcanion, allbynnau, gweithgareddau ac adnoddau craidd Trafnidiaeth Cymru ar gyfer y flwyddyn gyfredol i’w gweld yn ei gynllun busnes 2017/18, a ddaw ochr yn ochr â llythyr cylch gwaith gan Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a’r Seilwaith (yr Economi a Thrafnidiaeth bellach).

Ar adeg ysgrifennu, nid oedd y cynllun busnes a’r llythyr cylch gwaith wedi’u cyhoeddi. Fodd bynnag, mae Llywodraeth Cymru wedi darparu copïau o’r dogfennau hyn yn Saesneg i’r Gwasanaeth Ymchwil ac maent ar gael i Aelodau’r Cynulliad gan y Llyfrgell ar gais.

Mae’r llythyr cylch gwaith yn disgrifio trefniadau llywodraethu Trafnidiaeth Cymru:

“The contract between…[TfW] and the Welsh Government is composed of the Agreed Articles of Association and the approved Management Agreement, together with this remit letter and the associated Business Plan prepared by the Company and approved by the Welsh Government.

This remit letter sets out the operational remit for the Company for 2017/18 and the level of funding available for the year from the Welsh Government to support achievement of that remit. The letter also sets out the business planning and reporting requirements that the Company should fulfil”.

Mae’r cynllun busnes yn pennu datganiad o ddiben y sefydliad:

“We are Welsh Government’s not for-profit adviser on the delivery of a ‘transformational integrated transport system, providing high-quality, safe, affordable, accessible and sustainable transport that the people of Wales are proud of”.

Mae hyn yn cyd-fynd â gweledigaeth Llywodraeth Cymru i ddarparu system drafnidiaeth integredig drawsnewidiol i Gymru, a chefnogi’r weledigaeth hon, gan ddarparu trafnidiaeth diogel, fforddiadwy, hygyrch a chynaliadwy o ansawdd uchel i bawb.

Mae amcanion allweddol Trafnidiaeth Cymru ar gyfer 2017/18 yn cyd-fynd â Rhaglen Lywodraethu Llywodraeth Cymru, Symud Cymru Ymlaen 2016-2021 (PDF 117KB), i ‘adeiladu Cymru unedig, gysylltiedig a chynaliadwy’. Mae adran 3.2 y Cynllun Busnes yn nodi sut y bydd Trafnidiaeth Cymru yn cefnogi ac yn hyrwyddo “14 amcan Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol” – yn ôl pob tebyg yn cyfeirio at 14 amcan llesiant cychwynnol Llywodraeth Cymru, a newidiwyd wedyn i 12 amcan.

Cynhaliodd Pwyllgor yr Economi, Seilwaith a Sgiliau ymchwiliad i gynlluniau Llywodraeth Cymru ar gyfer masnachfraint nesaf Rheilffyrdd Cymru a’r Gororau, a’r cam nesaf yn natblygiad Metro De Cymru.

Cwestiynodd y Pwyllgor drefniadau llywodraethu Trafnidiaeth Cymru, a dywedodd Railfuture Cymru fod perygl y bydd gan Trafnidiaeth Cymru gysylltiadau aneglur gyda’r llywodraeth, awdurdodau lleol a chymunedau lleol oherwydd nad oes ganddo atebolrwydd democrataidd clir. Fodd bynnag, daeth yr adroddiad yr ymchwiliad, sef ‘Ar y trywydd iawn? Masnachfraint y Rheilffyrdd a Metro De Cymru’ (PDF 1 MB), a gyhoeddwyd ym mis Mehefin 2017, i’r casgliad a ganlyn:

“Er bod trefniadau llywodraethu TC yn anarferol, cred y Pwyllgor iddynt fod yn briodol i’r cam hwn ar ddatblygiad y sefydliad lle mai corff cynghorol ydyw i bob diben. Fodd bynnag, ni fyddant yn addas yn y tymor hwy.”

Hefyd, tynnodd yr ymchwiliad sylw at bryderon ynghylch sgiliau a chapasiti Trafnidiaeth Cymru i ymgymryd â’r broses gaffael arloesol. Fodd bynnag, dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet wrth y Pwyllgor fod Trafnidiaeth Cymru wedi’i gynllunio i fod yn adnodd ystwyth a hyblyg, gan ddatblygu sgiliau a galluoedd wrth iddo dyfu. Mae cynllun busnes 2017/18 yn gofyn am ddatblygu strwythurau sefydliadol dros dro a thymor hwy, ochr yn ochr â’r strwythur sydd eisoes ar waith yn Trafnidiaeth Cymru.

Rôl a datblygiad Trafnidiaeth Cymru yn y dyfodol

Wrth i’r broses o gaffael y Gweithredwr a Phartner Datblygu fynd yn ei blaen, mae gwefan Trafnidiaeth Cymru yn nodi bod gwaith bellach yn mynd rhagddo i gaffael Partner Cyflenwi Seilwaith:

Mae Trafnidiaeth Cymru yn datblygu fframwaith o gyflenwyr i weithio gyda ni nid yn unig i wella cysylltedd trafnidiaeth ond i ddarparu manteision ehangach i gymunedau yng Nghymru. Ein dymuniad ni yw datblygu cynllun hirdymor sy’n canolbwyntio ar welliannau i’r seilwaith trafnidiaeth gynaliadwy ar hyd a lled Cymru, gan ddechrau gyda Metro De Cymru.

Gyda chynlluniau tymor hwy ar y gweill, bydd cyflenwyr yn gallu cynllunio’n fwy effeithiol. Mae hyn yn rhoi’r cyfle gorau iddynt ragori ar y targedau cynaliadwyedd a bennwyd gennym, yn cynnwys lleihau carbon, hyfforddiant a datblygu sgiliau, cynlluniau prentisiaeth ar y cyd, datblygu busnesau bach a chanolig a manteision eraill i’r gymuned.

Nid yw rôl Trafnidiaeth Cymru o ran rheoli masnachfraint y rheilffyrdd yn y dyfodol wedi’i chadarnhau eto. Ym mis Hydref 2016, mewn erthygl yn y Western Mail amlinellodd Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a’r Seilwaith ar y pryd y posibilrwydd o rôl fwy i Trafnidiaeth Cymru yn y gwaith o reoli’r fasnachfraint.

Mae hefyd wedi dweud, er enghraifft yn y Cyfarfod Llawn ar 18 Gorffennaf 2017, mai ei uchelgais hirdymor yw y bydd Trafnidiaeth Cymru yn datblygu yn ôl model tebyg i Transport for London.

Corff statudol yw Transport for London (TfL), sydd â dyletswydd gyffredinol i ddatblygu a chymhwyso polisïau trafnidiaeth, o Lundain ac o fewn Llundain. Ar hyn o bryd, rôl gynghori ac ymgynghori broffesiynol sydd gan Trafnidiaeth Cymru, ac ni all gychwyn gwaith polisi nac ymgysylltu â gwaith o’r fath (gweler adran 5.2 y Cynllun Busnes).


Erthygl gan Lorna Scurlock, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru


Y Cynulliad i drafod adroddiad y Pwyllgor am yr amcangyfrifon ariannol sy’n mynd gyda deddfwriaeth
18/01/2018, 11:41 am

18 Ionawr 2018

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Bydd y Cynulliad yn trafod adroddiad y Pwyllgor Cyllid am yr amcangyfrifon ariannol sy’n mynd gyda deddfwriaeth (PDF, 936KB) (cyhoeddwyd ym mis Hydref 2017) ar 24 Ionawr. Daw hyn yn dilyn ymchwiliad y Pwyllgor ar y pwnc, a gynhaliwyd ym mis Mehefin a mis Gorffennaf 2017, a oedd yn adeiladu ar argymhellion a wnaed yn yr adroddiad etifeddiaeth (PDF, 4MB) gan Bwyllgor Cyllid y Pedwerydd Cynulliad.

Mae’r amcangyfrifon ariannol sy’n mynd gyda deddfwriaeth wedi’u cynnwys yn y Memorandwm Esboniadol ar gyfer Bil o dan yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol, ac mae Rheol Sefydlog 26.6(viii) yn nodi’r hyn y dylai hyn ei gynnwys. Fel rhan o’i rôl, mae’r Pwyllgor Cyllid yn craffu ar yr amcangyfrifon hyn yng Nghyfnod 1 y broses ddeddfwriaethol.

Ymchwiliad y Pwyllgor

Er mwyn asesu pa mor ddibynnol yw’r amcangyfrifon costau mewn Bil ac a yw’r amcangyfrifon hynny yn adlewyrchu’n gywir y costau gwirioneddol o roi deddfwriaeth ar waith, ystyriodd yr ymchwiliad sut y mae Llywodraeth Cymru yn paratoi ei hamcangyfrifon ariannol a sut y caiff costau a buddion eu monitro a’u gwerthuso ar ôl rhoi deddfwriaeth ar waith.

Daeth tystiolaeth i law gan ystod o randdeiliaid, gan gynnwys Swyddfa Archwilio Cymru, y Sefydliad Polisi Cyhoeddus i Gymru a Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, yn ogystal â sefydliadau sy’n ddarostyngedig i’r ddeddfwriaeth uchod. Hefyd, ymddangosodd Llywodraeth Cymru gerbron y pwyllgor i gyflwyno tystiolaeth.

Edrychodd yr ymchwiliad ar nifer o feysydd, gan gynnwys: cynnwys asesiadau effaith rheoleiddiol a sut y cânt eu cyflwyno, sut y mae Llywodraeth Cymru yn ymgysylltu â rhanddeiliaid, cyllid ar gyfer costau deddfwriaethol newydd, is-ddeddfwriaeth, a sut y gellid ymgymryd ag adolygiad o gostau ar ôl rhoi deddfwriaeth ar waith.

Asesiadau effaith rheoleiddiol

Cydnabu’r Pwyllgor y gwelliannau y mae Llywodraeth Cymru wedi’u gwneud wrth gyflwyno asesiadau effaith rheoleiddiol hyd yn hyn yn y Pumed Cynulliad, er enghraifft drwy gynnwys tabl crynodeb safonol ar ddechrau pob asesiad. Yn unol â hyn, trafododd y Pwyllgor sut y caiff costau a buddion eu cofnodi, a chafodd dystiolaeth am yr anhawster o ran costio newid diwylliannol, ond hefyd am bwysigrwydd costio’r elfen hon o unrhyw ddarn o ddeddfwriaeth.

Roedd y Pwyllgor yn pryderu, o safbwynt costau, y gallai’r gwaith craffu ar newidiadau i ddeddfwriaeth/asesiadau effaith rheoleiddiol a wneir ar ôl Cyfnod 1 fod yn gyfyngedig, ac argymhellodd yn y dyfodol y dylai Llywodraeth Cymru roi crynodeb i’r Pwyllgor Cyllid o oblygiadau unrhyw newidiadau ar ôl Cyfnod 2 o ran costau. Mae adroddiad y Pwyllgor yn mynd ymlaen i nodi amgylchiadau’r Bil Anghenion Dysgu Ychwanegol a’r Tribiwnlys Addysg fel enghraifft o pam y gallai hyn fod yn angenrheidiol.

Ymgysylltu â rhanddeiliaid

Cyflwynodd y tystion dystiolaeth ynghylch lefel y gwaith o ymgysylltu â rhanddeiliaid, ac amseru’r gwaith hwn, wrth baratoi deddfwriaeth/asesiadau effaith rheoleiddiol, ac awgrymodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol y gallai Llywodraeth Cymru ddysgu o’i phrofiadau er mwyn gwella’r ffordd y mae’n gweithio yn y maes hon.

Dywedodd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru wrth y Pwyllgor mai un o nodweddion allweddol arfer da, o ran deddfwriaeth, yw ymgysylltu’n gynnar. Mae llawlyfr deddfwriaeth Llywodraeth Cymru (PDF, 2MB) bellach yn argymell y dylid cyhoeddi asesiad effaith rheoleiddiol drafft fel rhan o’r ymgynghoriad ar Fil.

Ariannu costau deddfwriaethol newydd

O ran cywirdeb asesiadau effaith rheoleiddiol, cafodd y Pwyllgor dystiolaeth dra gwahanol gan ddau sefydliad a sefydlwyd o dan ddeddfwriaeth Llywodraeth Cymru – Cymwysterau Cymru a Chomisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol. Roedd tystiolaeth Cymwysterau Cymru yn awgrymu bod yr asesiad perthnasol wedi rhoi amcangyfrif eithaf realistig, ond roedd Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol yn credu bod yr asesiad cyfatebol ymhell ohoni.

Roedd tystiolaeth Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru yn nodi pwysau ariannol cynyddol yn sgil nifer o ffactorau, gan gynnwys gofynion deddfwriaethol newydd, ac awgrymodd Swyddfa Archwilio Cymru na yw cyrff cyhoeddus bob amser yn glir ynghylch a fydd arian ar gael (neu a fydd angen arian) ar gyfer swyddogaethau newydd.

Is-ddeddfwriaeth

Ymchwiliodd y Pwyllgor i gost is-ddeddfwriaeth a’r anhawster o ran asesu deddfwriaeth sylfaenol a allai gynnwys nifer o bwerau gwneud rheoliadau (fel Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014).

Nododd SOLACE yn y dystiolaeth fod perygl, pan fo manylion y costau yn cael eu cynnwys mewn is-ddeddfwriaeth o “creeping onset of costs which have not been identified”. Felly, croesawodd y Pwyllgor fwriad Llywodraeth Cymru i gryfhau’r canllawiau yn y maes hwn er mwyn sicrhau bod darlun mor llawn â phosibl o gostau is-ddeddfwriaeth yn cael ei gyflwyno adeg cynnig deddfwriaeth sylfaenol.

Adolygu costau ar ôl rhoi ddeddfwriaeth ar waith

Mater arall y canolbwyntiodd y Pwyllgor arno oedd adolygu costau ar ôl rhoi deddfwriaeth ar waith, a nododd bod dealltwriaeth o gostau gwirioneddol deddfwriaeth yn hollbwysig er mwyn asesu pa mor dda y mae Llywodraeth Cymru yn rheoli ei hadnoddau. Awgrymodd tystiolaeth gan randdeiliaid sut y gellid gwneud hyn, a chlywodd y Pwyllgor gan Swyddfa Archwilio Cymru a Llywodraeth Cymru fod adolygiadau’n cael eu cynnal ar ôl rhoi deddfwriaeth ar waith. Fodd bynnag, nid oedd y rhain yn ystyried costau ar y pryd.

Dywedodd Llywodraeth Cymru fod adolygiad ar ôl rhoi deddfwriaeth ar waith yn un o ddisgwyliadau’i chanllawiau deddfwriaeth, a bod llawlyfr deddfwriaeth Llywodraeth Cymru yn nodi y dylid ystyried costau a buddion wrth gynnal adolygiad o’r fath.

Ymateb Llywodraeth Cymru i adroddiad y Pwyllgor

Cyflwynodd Llywodraeth Cymru ei hymateb (PDF, 333KB) i’r un ar bymtheg o argymhellion yn adroddiad y Pwyllgor ym mis Rhagfyr, gan dderbyn pymtheg ohonynt naill ai’n llawn neu mewn egwyddor.

Roedd yr argymhelliad a wrthodwyd gan Lywodraeth Cymru yn ymwneud ag asesiadau effaith rheoleiddiol yn cynnwys cyfeiriad penodol at sut y caiff costau eu hariannu (a chan bwy) – argymhelliad 10. Roedd Llywodraeth Cymru yn credu y byddai ymestyn y dadansoddiad i ystyried sut y caiff costau eu hariannu “yn mynd y tu hwnt i ddiben a bwriad yr asesiad”.

Mae Llywodraeth Cymru wedi diweddaru a chyhoeddi ei llawlyfr deddfwriaethol diwygiedig (PDF, 2MB); mae pennod chwech yn cynnwys canllawiau ynghylch paratoi asesiadau effaith rheoleiddiol.


Erthygl gan Owen Holzinger, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru


Daeth tystiolaeth i law gan ystod o randdeiliaid, gan gynnwys Swyddfa Archwilio Cymru, y Sefydliad Polisi Cyhoeddus i Gymru a Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, yn ogystal â sefydliadau sy’n ddarostyngedig i’r ddeddfwriaeth uchod. Hefyd, ymddangosodd Llywodraeth Cymru gerbron y pwyllgor i gyflwyno tystiolaeth.

Edrychodd yr ymchwiliad ar nifer o feysydd, gan gynnwys: cynnwys asesiadau effaith rheoleiddiol a sut y cânt eu cyflwyno, sut y mae Llywodraeth Cymru yn ymgysylltu â rhanddeiliaid, cyllid ar gyfer costau deddfwriaethol newydd, is-ddeddfwriaeth, a sut y gellid ymgymryd ag adolygiad o gostau ar ôl rhoi deddfwriaeth ar waith.

Asesiadau effaith rheoleiddiol

Cydnabu’r Pwyllgor y gwelliannau y mae Llywodraeth Cymru wedi’u gwneud wrth gyflwyno asesiadau effaith rheoleiddiol hyd yn hyn yn y Pumed Cynulliad, er enghraifft drwy gynnwys tabl crynodeb safonol ar ddechrau pob asesiad. Yn unol â hyn, trafododd y Pwyllgor sut y caiff costau a buddion eu cofnodi, a chafodd dystiolaeth am yr anhawster o ran costio newid diwylliannol, ond hefyd am bwysigrwydd costio’r elfen hon o unrhyw ddarn o ddeddfwriaeth.

Roedd y Pwyllgor yn pryderu, o safbwynt costau, y gallai’r gwaith craffu ar newidiadau i ddeddfwriaeth/asesiadau effaith rheoleiddiol a wneir ar ôl Cyfnod 1 fod yn gyfyngedig, ac argymhellodd yn y dyfodol y dylai Llywodraeth Cymru roi crynodeb i’r Pwyllgor Cyllid o oblygiadau unrhyw newidiadau ar ôl Cyfnod 2 o ran costau. Mae adroddiad y Pwyllgor yn mynd ymlaen i nodi amgylchiadau’r Bil Anghenion Dysgu Ychwanegol a’r Tribiwnlys Addysg fel enghraifft o pam y gallai hyn fod yn angenrheidiol.

Ymgysylltu â rhanddeiliaid

Cyflwynodd y tystion dystiolaeth ynghylch lefel y gwaith o ymgysylltu â rhanddeiliaid, ac amseru’r gwaith hwn, wrth baratoi deddfwriaeth/asesiadau effaith rheoleiddiol, ac awgrymodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol y gallai Llywodraeth Cymru ddysgu o’i phrofiadau er mwyn gwella’r ffordd y mae’n gweithio yn y maes hon.

Dywedodd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru wrth y Pwyllgor mai un o nodweddion allweddol arfer da, o ran deddfwriaeth, yw ymgysylltu’n gynnar. Mae llawlyfr deddfwriaeth Llywodraeth Cymru (PDF, 2MB) bellach yn argymell y dylid cyhoeddi asesiad effaith rheoleiddiol drafft fel rhan o’r ymgynghoriad ar Fil.

Ariannu costau deddfwriaethol newydd

O ran cywirdeb asesiadau effaith rheoleiddiol, cafodd y Pwyllgor dystiolaeth dra gwahanol gan ddau sefydliad a sefydlwyd o dan ddeddfwriaeth Llywodraeth Cymru – Cymwysterau Cymru a Chomisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol. Roedd tystiolaeth Cymwysterau Cymru yn awgrymu bod yr asesiad perthnasol wedi rhoi amcangyfrif eithaf realistig, ond roedd Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol yn credu bod yr asesiad cyfatebol ymhell ohoni.

Roedd tystiolaeth Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru yn nodi pwysau ariannol cynyddol yn sgil nifer o ffactorau, gan gynnwys gofynion deddfwriaethol newydd, ac awgrymodd Swyddfa Archwilio Cymru na yw cyrff cyhoeddus bob amser yn glir ynghylch a fydd arian ar gael (neu a fydd angen arian) ar gyfer swyddogaethau newydd.

Is-ddeddfwriaeth

Ymchwiliodd y Pwyllgor i gost is-ddeddfwriaeth a’r anhawster o ran asesu deddfwriaeth sylfaenol a allai gynnwys nifer o bwerau gwneud rheoliadau (fel Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014).

Nododd SOLACE yn y dystiolaeth fod perygl, pan fo manylion y costau yn cael eu cynnwys mewn is-ddeddfwriaeth o “creeping onset of costs which have not been identified”. Felly, croesawodd y Pwyllgor fwriad Llywodraeth Cymru i gryfhau’r canllawiau yn y maes hwn er mwyn sicrhau bod darlun mor llawn â phosibl o gostau is-ddeddfwriaeth yn cael ei gyflwyno adeg cynnig deddfwriaeth sylfaenol.

Adolygu costau ar ôl rhoi ddeddfwriaeth ar waith

Mater arall y canolbwyntiodd y Pwyllgor arno oedd adolygu costau ar ôl rhoi deddfwriaeth ar waith, a nododd bod dealltwriaeth o gostau gwirioneddol deddfwriaeth yn hollbwysig er mwyn asesu pa mor dda y mae Llywodraeth Cymru yn rheoli ei hadnoddau. Awgrymodd tystiolaeth gan randdei width=100 >


Pwyllgor yn dechrau ymchwilio i gysgu ar y stryd yng Nghymru
17/01/2018, 9:27 am

17 Ionawr 2018

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Mae Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau y Cynulliad yn cynnal ymchwiliad i gysgu ar y stryd yng Nghymru.

Ond beth yw ystyr ‘cysgu ar y stryd’, a pha mor fawr yw’r broblem yng Nghymru?

Diffiniad

Mae Llywodraeth Cymru yn diffinio person sy’n cysgu ar y stryd fel:

Person sy’n cysgu, ar fin gwneud gwely (yn eistedd neu’n sefyll wrth ymyl ei ddillad gwely) neu sydd wedi gwneud gwely yn yr awyr agored (ar stryd, mewn pabell, drws siop, parc, cysgodfan bws neu wersyllfan). Person mewn adeilad neu fan arall na chawsant eu cynllunio i bobl fyw ynddynt (grisiau, ysguboriau, siediau, meysydd parcio, ceir, cychod segur, gorsafoedd neu lochesau dros dro).

Graddfeydd cysgu ar y stryd yng Nghymru

Yn 2015 a 2016, cynhaliodd awdurdodau lleol ymarfer monitro cenedlaethol ar ran Llywodraeth Cymru i fesur lefel y bobl a oedd yn cysgu ar y stryd yng Nghymru. Casglwyd y wybodaeth gan asiantaethau lleol, sefydliadau iechyd a grwpiau gwasanaethau cymunedol eraill sydd mewn cysylltiad â phobl sy’n cysgu ar y stryd.

Mae’n ymddangos bod y data yn dangos cynnydd yn nifer y bobl sy’n cysgu ar y stryd yng Nghymru rhwng 2015 a 2016.

Mae’r data ar gyfer 2016 yn dangos y canlynol:

Mae’r data ar gyfer 2015 yn dangos y canlynol:

Achosion y cynnydd mewn cysgu ar y stryd

Mae adroddiad Crisis Homelessness Monitor: Wales 2017 yn tynnu sylw at ystod o faterion a allai egluro’r cynnydd diweddar ymddangosiadol yn nifer y bobl sy’n cysgu ar y stryd yng Nghymru, gan gynnwys:

Effaith Deddf Tai (Cymru) 2014

Cyflwynodd Rhan 2 o Ddeddf Tai (Cymru) 2014 ddull newydd o ymdrin â digartrefedd yn seiliedig ar ymyrraeth gynnar (hyd at 56 diwrnod cyn i rywun fynd yn ddigartref) ac ar atal. Er bod cymorth i sicrhau llety bellach ar gael i’r rhan fwyaf o bobl, dim ond i’r rheini y tybir bod arnynt ‘angen blaenoriaethol’ y mae’n ddyletswydd ar awdurdodau lleol i ddarparu llety. Nid yw cysgu ar y stryd, ynddo’i hun, yn profi statws o angen blaenoriaethol. Mae grwpiau angen blaenoriaethol yn cynnwys pobl sydd â phlant dibynnol, menywod beichiog, pobl ifanc 16 a 17 oed a phobl sy’n agored i niwed o ganlyniad i ‘ryw reswm arbennig’ megis henaint. Yn dilyn gweithredu Deddf Tai (Cymru) 2014, nid yw cyn-droseddwyr bellach yn grŵp angen blaenoriaethol yn awtomatig.

Mae Cod Canllawiau i Awdurdodau Lleol ar Ddyrannu Llety a Digartrefedd 2016 Llywodraeth Cymru, a gyhoeddwyd o dan Adran 98 o Ddeddf 2014, yn nodi bod pobl sy’n cysgu ar y stryd yn debygol o fod yn agored i niwed am ‘reswm arbennig arall’ oherwydd goblygiadau iechyd a goblygiadau cymdeithasol eu sefyllfa. Mae’r canllawiau hefyd yn nodi:

In order to mitigate the worst effects of rough sleeping all Local Authorities should have a written cold weather plan stating their arrangements to give assistance in periods of cold and/or severe weather.

Mae Shelter Cymru a Crisis wedi tynnu sylw at nifer sylweddol y cartrefi cymwys y caewyd eu cais am gymorth o dan Ddeddf Tai (Cymru) 2014 ar y sail eu bod wedi gwrthod cymorth, wedi methu â chydweithredu, neu caewyd eu cais am ‘resymau eraill’.

Mae oddeutu un cais o bob pump o dan Adran 66 (ymgeiswyr yr aseswyd eu bod mewn perygl o fod yn ddigartref) a chyfran debyg o ymgeiswyr yr aseswyd eu bod yn ddigartref (dan Adran 73) yn ‘disgyn’ o’r system yn y modd hwn.

Polisi Llywodraeth Cymru

Mae strategaeth genedlaethol Llywodraeth Cymru, Ffyniant i Bawb, yn dweud ei bod “yn annerbyniol mewn cymdeithas ffyniannus fod pobl yn gorfod cysgu ar y strydoedd.”

Lansiwyd y Cynllun Digartrefedd Deng Mlynedd i Gymru yn 2009. Mae’n nodi’r heriau niferus o ran dod â chysgu ar y stryd i ben, gan gynnwys sicrhau bod pobl ddigartref yn ymgysylltu â gwasanaethau.

Yn ei lythyr diweddar at Gadeirydd y Pwyllgor Deisebau, amlinellodd Rebecca Evans, y Gweinidog Tai ac Adfywio, rywfaint o’r gwariant arfaethedig ar brosiectau i fynd i’r afael â digartrefedd, a chysgu ar y stryd yn arbennig:

Ar 17 Rhagfyr, cyhoeddodd y Prif Weinidog, Carwyn Jones, £10 miliwn ychwanegol yn y cyllid i gefnogi cenhadaeth Llywodraeth Cymru i roi terfyn ar ddigartrefedd ymhlith pobl ifanc yng Nghymru erbyn 2027.

Ar 10 Ionawr, cafodd dadl ei chyflwyno gan Blaid Cymru yn y Siambr: Tai i’r Digartref. Wrth ymateb i’r ddadl, dywedodd y Gweinidog Tai ac Adfywio, Rebecca Evans:

… I’ll be announcing further plans for my homelessness policy in early February, when I intend to make an oral statement, and I will give this Chamber my commitment that tackling homelessness is going to be a year-round priority for me…

Gellir gweld cylch gorchwyl ar gyfer ymchwiliad y Pwyllgor, a’i sesiynau tystiolaeth arfaethedig ar ei dudalennau gwe.


Erthygl gan Megan Jones, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru


Aelodau’r Cynulliad i drafod adroddiad sy’n dweud bod angen i glystyrau gofal sylfaenol newid yn sylweddol os ydynt am lwyddo yng Nghymru
16/01/2018, 11:30 am

16 Ionawr 2018

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Bydd y Cynulliad yn cynnal dadl ar adroddiad y Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon ar glystyrau gofal sylfaenol ar 17 Ionawr.

Canolbwyntiodd ymchwiliad y Pwyllgor ar rôl y clystyrau (sef grwpiau o feddygon teulu sy’n gweithio gyda gweithwyr proffesiynol eraill ym maes iechyd a gofal i gynllunio a darparu gwasanaethau’n lleol) gan archwilio a yw’r model yn trawsnewid gofal sylfaenol er mwyn diwallu anghenion lleol yn well, ac yn cynnig gwasanaethau gwell i gleifion, yn unol â’r bwriad. Mae 64 o rwydweithiau clwstwr ledled Cymru (wedi’u pennu gan fyrddau iechyd lleol ym mhob ardal), ac maent yn gwasanaethu poblogaethau o rhwng 30,000 a 50,000 o gleifion.

Ar ôl adolygu’r dystiolaeth, daeth y Pwyllgor i’r casgliad bod cryn dipyn i’w wneud eto cyn y byddant yn gallu gwireddu uchelgais Llywodraeth Cymru a bod yn rhan arwyddocaol yn y broses o drosglwyddo gwasanaethau ac adnoddau o ysbytai ac i gymunedau lleol.

Clywodd aelodau’r Pwyllgor enghreifftiau o waith da sy’n mynd rhagddo mewn practisau meddygon teulu unigol mewn clystyrau penodol ledled Cymru, ond daethant i’r casgliad bod llawer o hyn i’w briodoli i frwdfrydedd ac ymroddiad rhai aelodau o staff, gan greu pryder y gallai model y clwstwr fod yn dibynnu’n ormodol ar unigolion allweddol. Roedd pryderon clir hefyd ymhlith rhai grwpiau proffesiynol nad ydynt yn cael eu cynnwys cymaint ag y dylent mewn gwaith clwstwr.

Anawsterau ymarferol oedd rhai o’r prif broblemau a ddaeth i’r amlwg. Roedd hyn yn cynnwys pryderon ynghylch natur byrdymor yr arian a geir i ddatblygu clystyrau a bod hynny’n ei gwneud yn anodd recriwtio a chadw staff, a phroblemau’n ymwneud â materion cyflogaeth ac indemniad. Clywodd y Pwyllgor hefyd gan randdeiliaid a oedd o’r farn nad yw’r ystâd gofal sylfaenol a’r seilwaith digidol presennol yn addas i’r diben o ran eu gallu i ddarparu ar gyfer model y clwstwr.

Daeth yr adroddiad i’r casgliad bod angen newid mawr os yw’r clystyrau gofal sylfaenol yn mynd i fedru lleihau’r pwysau ar feddygon teulu ac ysbytai yng Nghymru, gan fod tystiolaeth o’u heffaith yn gyfyngedig ar hyn o bryd.

Gwnaeth y Pwyllgor 16 o argymhellion yn ei adroddiad, gan gynnwys:

Ymateb Llywodraeth Cymru

Mae ymateb Llywodraeth Cymru i adroddiad y Pwyllgor yn pwysleisio’r ffaith nad yw am fod yn ‘rhy ragnodol’ ynghylch sut y dylai clystyrau ddatblygu.

Nododd Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol nad yw argymhellion y Pwyllgor yn cydnabod y cynnydd a wnaed gan glystyrau, a dywedodd y bydd ef yn parhau i annog clystyrau i esblygu ac aeddfedu gan gredu mai dyna’r ffordd orau o gynllunio gofal lleol sy’n hygyrch ac yn gynaliadwy.

Mae Ysgrifennydd y Cabinet yn dweud y bydd Llywodraeth Cymru yn ymhelaethu ar ei gweledigaeth yn ei chynllun gweithredu ar gyfer y GIG a gofal cymdeithasol, sydd i’w gyhoeddi fis Ebrill 2018. Bydd y cynllun yn cael ei lywio gan arfer hyd yma, adroddiad y Pwyllgor a chanlyniad yr Adolygiad Seneddol o iechyd a gofal cymdeithasol. Mae hefyd yn nodi y gofynnir i’r bwrdd gofal sylfaenol gytuno ar y trefniadau llywodraethu erbyn mis Mehefin 2018.

Derbyniodd Llywodraeth Cymru 11 o’r 16 argymhelliad (3 o’r rhain mewn egwyddor) a gwrthododd 5.

Argymhellion a wrthodwyd

Argymhelliad 10 – Dylai Llywodraeth Cymru roi arweiniad cenedlaethol ar waith i gydgysylltu anghenion hyfforddi a datblygu o fewn clystyrau. Dylai hefyd nodi ei disgwyliadau o ran sut y bydd anghenion hyfforddi yn cael eu nodi mewn ffordd systematig ar lefel leol.

Mae Llywodraeth Cymru yn gwrthod hyn, gan nodi bod y cynllun cenedlaethol ar gyfer gwasanaeth gofal sylfaenol i Gymru yn mynnu bod byrddau iechyd yn cynorthwyo’r clystyrau sydd ag anghenion datblygu. Yn genedlaethol, meddai, bydd cyfarwyddwyr y byrddau iechyd yn parhau i weithio gyda chanolfan gofal sylfaenol Iechyd Cyhoeddus Cymru a thîm 1000 o Fywydau Lives i ddarparu rhaglen gydgysylltiedig o hyfforddiant a chymorth datblygu cydlynol sefydliadol i glystyrau

Argymhelliad 11 – Dylai Llywodraeth Cymru sicrhau bod y cyllid datblygu clystyrau’n cael ei ddyrannu i glystyrau unigol ar sail tair blynedd yn hytrach nag un flwyddyn.

Mae Llywodraeth Cymru yn gwrthod hyn, gan ddweud ei fod wedi dyrannu’r £10 miliwn o’r gronfa genedlaethol ar gyfer gofal sylfaenol er mwyn i glystyrau benderfynu sut i fuddsoddi’n rheolaidd. Wrth i swyddogaeth gynllunio’r clystyrau aeddfedu, meddai, bydd y clystyrau’n dod yn fwyfwy abl i wireddu’r cyfleoedd sy’n deillio o wneud penderfyniadau ynghylch sut i ddefnyddio’r cyllid hwn drwy eu cynlluniau treigl tair blynedd.

Argymhelliad 12 – Dylai Llywodraeth Cymru gynnal adolygiad i nodi’r ffrydiau ariannu gofal sylfaenol cyfredol er mwyn gweithio tuag at resymoli a chynyddu effaith cyfanswm y cyllid sydd ar gael.

Mae Llywodraeth Cymru yn gwrthod hyn gan ddweud bod ffrydiau ariannu rheolaidd ar gyfer gwasanaethau gofal sylfaenol dan gontract eisoes wedi’u nodi’n glir drwy lythyr dyrannu blynyddol y byrddau iechyd.

Argymhelliad 13: Dylai Llywodraeth Cymru weithio gyda byrddau iechyd ac arweinwyr clystyrau i sefydlu prosesau gwneud penderfyniadau clir ar gyfer gwerthuso a datblygu modelau llwyddiannus yn gyflym a dirwyn i ben arian ar gyfer mentrau llai llwyddiannus.

Mae Llywodraeth Cymru yn gwrthod hyn, gan ddweud bod proses benderfynu eisoes yn bodoli drwy’r rhaglen genedlaethol ar gyfer pennu cyfeiriad, a sefydlwyd yn 2015-16. Mae corff allanol wrthi’n gwerthuso’r rhaglen genedlaethol hon a disgwylir iddo gyhoeddi ei adroddiad ym mis Chwefror 2018.

Mae Ysgrifennydd y Cabinet yn nodi bod penderfyniadau ynghylch ehangu arferion da eisoes yn bodoli ar ffurf y cynlluniau treigl tair blynedd y mae clystyrau a byrddau iechyd yn eu cynhyrchu bob blwyddyn. Fodd bynnag, mae’n derbyn bod angen i’r broses o fabwysiadu ac addasu arferion da ddigwydd yn gyflymach ac ar raddfa ehangach. Bydd yn gofyn i’r byrddau iechyd adolygu eu prosesau cynllunio ac yn monitro canlyniadau diriaethol.

Argymhelliad 16: Mae rhoi tystiolaeth ynghylch a yw clystyrau gofal sylfaenol yn fodel effeithiol ac yn sicrhau gwerth am arian yn hanfodol. Fel mater o frys, rhaid i Lywodraeth Cymru sicrhau bod mecanwaith llawer mwy eglur a chadarn ar gyfer gwerthuso gwaith clwstwr. Er gwaethaf yr heriau clir, rhaid rhoi sylw i sut y gall mecanweithiau gwerthuso ddechrau mesur effaith gwaith clwstwr ar ganlyniadau cleifion.

Mae Llywodraeth Cymru yn gwrthod hyn, gan ddweud bod tystiolaeth gadarn am werth model y clwstwr, ac y bydd clystyrau’n gwerthuso effeithiolrwydd eu mentrau’n lleol:

Mae ein cynllun cenedlaethol ar gyfer gwasanaeth gofal sylfaenol i Gymru wedi’i ategu gan dystiolaeth gan Gronfa’r Brenin mai’r ffordd fwyaf effeithiol o asesu anghenion poblogaeth a chynllunio a darparu gofal i ddiwallu’r angen hwnnw yw gwneud hyn ar lefel leol iawn ymysg poblogaeth o rhwng 25,000 a 100,000. Mae tystiolaeth adolygiad OECD yn 2016 o systemau iechyd y DU ac adroddiad interim yr Adolygiad Seneddol o iechyd a gofal cymdeithasol yn darparu tystiolaeth bellach o werth gwaith clwstwr.

Er mwyn mesur effaith cydweithredu lleol ar ganlyniadau iechyd a llesiant eu poblogaethau, gall clystyrau ddefnyddio canlyniadau’r gwaith o werthuso’u mentrau lleol a’r set newydd o fesurau ansawdd a darparu gofal sylfaenol y cytunwyd arnynt yn genedlaethol ac sy’n canolbwyntio mwy ar ganlyniadau. Rwy’n disgwyl i’r wybodaeth hon fod yn arwydd dibynadwy o werth clystyrau. Bydd rhannu’r wybodaeth hon yn helpu i lywio a chyfiawnhau cynlluniau’r dyfodol ar lefel clwstwr ac ar lefel bwrdd iechyd trwy Gymru.


Erthygl gan Amy Clifton, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru


Cyllideb Derfynol 2018-19
15/01/2018, 2:12 pm

15 Ionawr 2018

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Cynhelir dadl ar gynnig cyllideb derfynol Llywodraeth Cymru ar 16 Ionawr.

Cliciwch yma i edrych ar y gyllideb

Cyhoeddwyd cyllideb yr Hydref y DU tua mis ar ôl i Lywodraeth Cymru gyhoeddi ei Chyllideb ddrafft, gan arwain ar newidiadau yn y cyllid sydd ar gael i Gymru. Mae hyn yn cynnwys £210m mewn adnoddau; £328m o gyfalaf confensiynol a £557m o gyfalaf trafodiadau ariannol rhwng 2018-19 a 2020-21.

O’i gymharu â Chyllideb ddrafft, cyhoeddwyd £103m o refeniw ychwanegol yng Nghyllideb Derfynol Llywodraeth Cymru ar gyfer y flwyddyn ariannol 2018-19 (nid oed y cyfalaf wedi newid ac eithrio newid cyffredinol o refeniw i gyfalaf o £850,000 mewn Rheoli a Chymorth Asedau Rhwydwaith). Dangosir y prif newidiadau isod:

Newidiadau treth yn dilyn Cyllideb y DU mewn ymateb i newidiadau polisi treth y DU:

Mae Pwyllgor Cyllid y Cynulliad Cenedlaethol a Phwyllgorau eraill y Cynulliad wedi cyhoeddi adroddiadau craffu ar y gyllideb ddrafft.


Erthygl gan Martin Jennings a David Millett, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru


Cliciwch yma i edrych ar y gyllideb

Cyhoeddwyd cyllideb yr Hydref y DU tua mis ar ôl i Lywodraeth Cymru gyhoeddi ei Chyllideb ddrafft, gan arwain ar newidiadau yn y cyllid sydd ar gael i Gymru. Mae hyn yn cynnwys £210m mewn adnoddau; £328m o gyfalaf confensiynol a £557m o gyfalaf trafodiadau ariannol rhwng 2018-19 a 2020-21.

O’i gymharu â Chyllideb ddrafft, cyhoeddwyd £103m o refeniw ychwanegol yng Nghyllideb Derfynol Llywodraeth Cymru ar gyfer y flwyddyn ariannol 2018-19 (nid oed y cyfalaf wedi newid ac eithrio newid cyffredinol o refeniw i gyfalaf o £850,000 mewn Rheoli a Chymorth Asedau Rhwydwaith). Dangosir y prif newidiadau isod:

Newidiadau treth yn dilyn Cyllideb y DU mewn ymateb i newidiadau polisi treth y DU:

Mae Pwyllgor Cyllid y Cynulliad Cenedlaethol a Phwyllgorau eraill y Cynulliad wedi cyhoeddi adroddiadau craffu ar y gyllideb ddrafft.

Setliad Terfynol Llywodraeth Leol ar gyfer 2018-19
12/01/2018, 11:47 am

12 Ionawr 2018

Cyhoeddwyd yr erthygl hon yn wreiddiol ar 21 Rhagfyr 2017. Mae’n cael ei phostio eto cyn y Ddadl yn y Cyfarfod Llawn ar 16 Ionawr 2018.

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Yn dilyn Cyllideb Derfynol Llywodraeth Cymru ar gyfer 2018-19, cyhoeddodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Lywodraeth Leol a Gwasanaethau Cyhoeddus beth oedd y Setliad Terfynol ar gyfer Llywodraeth Leol yn 2018-19 ar 20 Rhagfyr 2017. Mae hwn yn amlinellu’r cyllid ar gyfer pob un o’r dau ar hugain awdurdod lleol yng Nghymru. Caiff y setliad ei drafod yn y Cyfarfod Llawn ar 16 Ionawr 2018.

Mae cyfanswm y Setliad yn £4.113 biliwn, sy’n gynnydd o £8.7 miliwn (0.2 y cant) o gymharu â’r Setliad Terfynol yn 2017-18. Mae’r Setliad Terfynol yn cynnwys cyllid ychwanegol o dros £28 miliwn o’i gymharu â’r Gyllideb Derfynol 2018-19, yn dilyn dyraniadau o £20 miliwn i lywodraeth leol, £7 miliwn i gefnogi’r cynnydd i’r terfyn cyfalaf wrth godi tâl am ofal preswyl, ac £1.3 miliwn ar gyfer rhyddhad ardrethi busnes dewisol.

Mae’r Setliad Terfynol yn cynnwys cynnydd a gostyngiadau yn y cyllid ar gyfer awdurdodau lleol gwahanol. Y cynnydd mwyaf yw cynnydd o 0.9 y cant ar gyfer Caerdydd, a’r gostyngiad mwyaf yw gostyngiad o -0.5 y cant ar gyfer tri awdurdod lleol (Blaenau Gwent, Conwy a Sir Fynwy).

Mae’r graff isod yn rhoi dadansoddiad llawn o’r newid canrannol mewn cyllid fesul awdurdod lleol.

Eleni, ni fydd gostyngiad o fwy na -0.5 y cant ar gyfer unrhyw awdurdod lleol, yn dilyn y dyraniadau ychwanegol a wnaed yn y Gyllideb Derfynol. Mae’r tri awdurdod a gaiff ostyngiad o -0.5 y cant mewn cyllid wedi cael cyllid ychwanegol o £807,000 i sicrhau nad ydynt yn cael gostyngiad y tu hwnt i’r lefel hon, a ddyrannwyd fel a ganlyn:

Swm y Cyllid Cyfalaf Cyffredinol ar gyfer awdurdodau lleol yn 2018-19 yw £143 miliwn.

Mae llythyr Ysgrifennydd y Cabinet at awdurdodau lleol, yr Adroddiad Cyllid Llywodraeth Leol 2018-19, a’r ddogfen Setliad Refeniw a Chyfalaf Llywodraeth Leol 2018-19: Tablau – Cymru gyfan, ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru.


Erthygl gan Gareth Thomas, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru



Cyhoeddiad newydd: TB buchol yng Nghymru: llywodraethu a risg
11/01/2018, 2:12 pm

11 Ionawr 2018

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Mae’r briff ymchwil hwn yn rhoi trosolwg o’r systemau gwahanol ar gyfer rheoli risgiau TB buchol yng Nghymru. Mae’n amlinellu’r polisïau allweddol sy’n bodoli ar hyn o bryd yng Nghymru i reoli risgiau TB buchol, gan ganolbwyntio ar Fasnachu ar Sail Risg ac arferion llywodraethu. Mae’r briff hefyd yn disgrifio’r defnydd o Fasnachu ar Sail Risg a llywodraethu TB buchol yn Awstralia a Seland Newydd ac yn nodi cwestiynau ar gyfer llunwyr polisi.

Cyhoeddiad newydd: TB buchol yng Nghymru: llywodraethu a risg  (PDF, 914KB)


Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru


Cyhoeddiad newydd: Goblygiadau Brexit ar gyfer TB buchol yng Nghymru
10/01/2018, 2:58 pm

10 Ionawr 2018

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Mae’r briff hwn yn rhoi trosolwg o’r heriau sy’n wynebu profion TB buchol yn dilyn penderfyniad y Deyrnas Unedig i adael yr Undeb Ewropeaidd (UE). Mae’n amlinellu’r ddeddfwriaeth a’r polisïau allweddol sy’n ymwneud â TB buchol yng Nghymru. Mae’n disgrifio’r trefniadau ar gyfer profion TB buchol yng Nghymru ac yn tynnu sylw at yr effeithiau posibl ar y rhain yn sgil Brexit.

Cyhoeddiad newydd: Goblygiadau Brexit ar gyfer TB buchol yng Nghymru (PDF, 431KB)

Mae’r Gwasanaeth Ymchwil yn cydnabod y gymrodoriaeth a roddwyd i Dr Gareth Enticott gan Brifysgol Caerdydd, a oedd yn caniatáu i’r briff ymchwil hwn gael ei gwblhau.


Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru


Symudedd cymdeithasol yng Nghymru: Symud ymlaen neu’n ôl?
10/01/2018, 11:02 am

10 Ionawr 2018

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Yn dilyn cyhoeddi adroddiad State of the Nation 2017: Social Mobility in Great Britain ddiwedd 2017, penderfynodd pob un o’r pedwar aelod o Gomisiwn Symudedd Cymdeithasol Llywodraeth y DU i ymddiswyddo o’r Comisiwn, gan nodi pryderon ynghylch diffyg cynnydd tuag at ‘Brydain decach’.

Rhybuddiodd adroddiad State of the Nation:

Britain is a deeply divided nation. Those divisions take many forms. Class, income, gender, race. In recent years, each has been the subject of much scrutiny. But one form of division that has received far less attention is that based on geography.

Felly, beth yw cyflwr symudedd cymdeithasol yng Nghymru?

Tlodi

Mae gwaith dadansoddi a wnaed gan y Comisiwn Symudedd Cymdeithasol yn dangos bod bron i chwarter (23%) o unigolion yng Nghymru yn byw mewn tlodi – sy’n uwch na phob un o ranbarthau Lloegr a Phrydain Fawr, heblaw am Lundain a Gorllewin Canolbarth Lloegr. Ac mae adroddiad UK Poverty 2017 gan Sefydliad Joseph Rowntree yn egluro, o’r pedair gwlad yn y DU, mae Cymru yn gyson wedi bod â’r lefelau uchaf o dlodi, ac mae’r lefelau hyn ddim ond fymryn yn is na Llundain, ac yn debyg i lefelau Gogledd Ddwyrain Lloegr.

Y blynyddoedd cynnar

Mae adroddiad State of the Nation y Comisiwn Symudedd Cymdeithasol yn rhoi dadansoddiad o berfformiad pob ardal awdurdod lleol ar draws y pedwar cyfnod bywyd – y blynyddoedd cynnar, ysgolion, ieuenctid a bywydau gwaith. Y dangosyddion perfformiad ar gyfer y blynyddoedd cynnar yw sgôr meithrinfeydd nas cynhelir a chyfran y disgyblion sy’n cael cinio ysgol am ddim sy’n cael canlyniad 5+ yn y Dangosydd Cyfnod Sylfaen.

Sir Fynwy sy’n sicrhau’r canlyniadau gorau i blant difreintiedig yn ystod eu blynyddoedd cynnar, gyda bron 83% i blant sy’n gymwys i gael cinio ysgol am ddim yn cael canlyniadau o 5 neu uwch yn y Dangosydd Cyfnod Sylfaen. Yr ardal sy’n perfformio waethaf yw Conwy, gyda 69% o blant yn cael 5 neu fwy yn y Dangosydd Cyfnod Sylfaen. Mae’r adroddiad yn egluro:

There is no strong correlation between rural and urban outcomes at this life stage, with both types of areas having strong and weak performers. There is some correlation between levels of deprivation and early years outcomes. Youngsters from disadvantaged backgrounds in areas with the lowest concentration of deprived places, such as Ceredigion and Monmouthshire, are generally achieving better outcomes than those in areas with some of the highest concentration of deprived places, such as Rhondda Cynon Taf and Neath Port Talbot.

Ysgolion

Y dangosyddion perfformiad adroddiad State of the Nation ar gyfer ysgolion yw canlyniadau Cyfnod Allweddol 2 a Chyfnod Allweddol 3 i ddisgyblion sy’n cael cinio ysgol am ddim. Mae’r adroddiad yn dangos yn y blynyddoedd ysgol, bod y perfformwyr gwaethaf ar y cyfan yr un fath â’r blynyddoedd cynnar, ond serch hynny, mae rhai symudiadau arwyddocaol ymysg y perfformwyr gorau. Mae Torfaen yn symud o fod y perfformiwr gorau yn y blynyddoedd cynnar i’r perfformiwr gwaethaf ond un yn yr ysgolion. Ac mae Sir Ddinbych a Gwynedd yn symud o fod yn berfformwyr cymharol wael yn y blynyddoedd cynnar i fod y perfformwyr gorau yn yr ysgolion, gyda chanlyniadau cryf iawn yng Nghyfnod Allweddol 4.

Yn ôl adroddiad Tlodi y DU 2017 gan Sefydliad Joseph Rowntree, mae’r bwlch cyrhaeddiad rhwng plant o gefndiroedd cyfoethocach a thlotach yn 11 oed wedi lleihau yn y blynyddoedd diwethaf o 26% i 14%. Fodd bynnag, erbyn 16 oed (Cyfnod Allweddol 4) mae’r bwlch cyrhaeddiad yn 31%. Mae adroddiad State of the Nation yn egluro bod y bylchau cyrhaeddiad mwyaf yng Nghyfnod Allweddol 4 i’w gweld yn rhai o ardaloedd lleiaf difreintiedig Cymru. Sir Fynwy sydd â’r crynodiad isaf o ardaloedd difreintiedig yng Nghymru ond mae’n cynnwys y blwch cyrhaeddiad ar gyfer disgyblion difreintiedig o dros 41%.

Bywydau gwaith

Y dangosyddion perfformiad yn adroddiad State of the Nation ar gyfer bywydau gwaith yw cyflog, cymhareb pris tai, canran y bobl mewn swyddi proffesiynol a chanran y swyddi sy’n cael llai na’r cyflog byw gwirfoddol.

Mae’r adroddiad yn nodi bod de Cymru yn dominyddu’r ardaloedd awdurdod lleol sy’n perfformio orau o ran bywydau gwaith, gyda Chaerdydd yn cynnwys y gyfran uchaf ond un o breswylwyr mewn swyddi proffesiynol a rheoli a’r ganran isaf o swyddi sy’n talu llai na’r cyflog byw. Mae ardaloedd yn y gorllewin – Sir Benfro, Gwynedd a Cheredigion – yn sgorio’n wael ar gyfer bywydau gwaith, gyda’r adroddiad yn awgrymu bod cyflogaeth yn gyfyngedig yn yr ardaloedd hyn, gyda hanner y swyddi wedi’u lleoli yn y de-ddwyrain.

Yn ôl yr adroddiad:

Apart from Cardiff, the major cities in Wales do not provide the best outcomes for their residents in their working lives. Newport, Swansea and Wrexham all deliver average outcomes on jobs, wages and housing. This is similar to the outcomes of English cities, which also do badly in this life stage, but a key difference is that whereas in England the most expensive places to live are the cities, in Wales housing is most expensive in the more rural, but affluent, areas, such as Ceredigion, Monmouthshire and Pembrokeshire.

Yn ôl adroddiad State of the Nation, mae cyflogau wythnosol canolrifol yn is yng Nghymru na Lloegr – £393 o gymharu â £434 – y mae’n credu y gellir ei egluro yn rhannol gan y diffyg gweithwyr ar gyflogau uchel, gan nodi bod gan Gymru gyfran uchel o swyddi ym maes manwerthu a chyfanwerthu, ac iechyd a gofal cymdeithasol, sydd ar y cyfan yn sectorau cyflog is.

Mae’r adroddiad yn egluro hefyd bod 26% o bobl Cymru yn ennill llai na’r cyflog byw gwirfoddol, sydd 5 pwynt canran yn uwch na’r Alban ond yn is na rhai rhanbarthau yn Lloegr. Fodd bynnag, mae’r gyfradd cyflogaeth yng Nghymru 3 phwynt canran yn is na’r cyfartaledd ym Mhrydain Fawr.

Mae Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau y Cynulliad Cenedlaethol yn cynnal rhaglen waith hirdymor yn edrych ar dlodi yng Nghymru, tra bod y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg yn cynnal ymchwiliad ar Cyllid wedi’i dargedu i wella canlyniadau addysgol.


Erthygl gan Megan Jones, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru


Y blynyddoedd cynnar

Mae adroddiad State of the Nation y Comisiwn Symudedd Cymdeithasol yn rhoi dadansoddiad o berfformiad pob ardal awdurdod lleol ar draws y pedwar cyfnod bywyd – y blynyddoedd cynnar, ysgolion, ieuenctid a bywydau gwaith. Y dangosyddion perfformiad ar gyfer y blynyddoedd cynnar yw sgôr meithrinfeydd nas cynhelir a chyfran y disgyblion sy’n cael cinio ysgol am ddim sy’n cael canlyniad 5+ yn y Dangosydd Cyfnod Sylfaen.

Sir Fynwy sy’n sicrhau’r canlyniadau gorau i blant difreintiedig yn ystod eu blynyddoedd cynnar, gyda bron 83% i blant sy’n gymwys i gael cinio ysgol am ddim yn cael canlyniadau o 5 neu uwch yn y Dangosydd Cyfnod Sylfaen. Yr ardal sy’n perfformio waethaf yw Conwy, gyda 69% o blant yn cael 5 neu fwy yn y Dangosydd Cyfnod Sylfaen. Mae’r adroddiad yn egluro:

There is no strong correlation between rural and urban outcomes at this life stage, with both types of areas having strong and weak performers. There is some correlation between levels of deprivation and early years outcomes. Youngsters from disadvantaged backgrounds in areas with the lowest concentration of deprived places, such as Ceredigion and Monmouthshire, are generally achieving better outcomes than those in areas with some of the highest concentration of deprived places, such as Rhondda Cynon Taf and Neath Port Talbot.

Ysgolion

Y dangosyddion perfformiad adroddiad State of the Nation ar gyfer ysgolion yw canlyniadau Cyfnod Allweddol 2 a Chyfnod Allweddol 3 i ddisgyblion sy’n cael cinio ysgol am ddim. Mae’r adroddiad yn dangos yn y blynyddoedd ysgol, bod y perfformwyr gwaethaf ar y cyfan yr un fath â’r blynyddoedd cynnar, ond serch hynny, mae rhai symudiadau arwyddocaol ymysg y perfformwyr gorau. Mae Torfaen yn symud o fod y perfformiwr gorau yn y blynyddoedd cynnar i’r perfformiwr gwaethaf ond un yn yr ysgolion. Ac mae Sir Ddinbych a Gwynedd yn symud o fod yn berfformwyr cymharol wael yn y blynyddoedd cynnar i fod y perfformwyr gorau yn yr ysgolion, gyda chanlyniadau cryf iawn yng Nghyfnod Allweddol 4.

Yn ôl adroddiad Tlodi y DU 2017 gan Sefydliad Joseph Rowntree, mae’r bwlch cyrhaeddiad rhwng plant o gefndiroedd cyfoethocach a thlotach yn 11 oed wedi lleihau yn y blynyddoedd diwethaf o 26% i 14%. Fodd bynnag, erbyn 16 oed (Cyfnod Allweddol 4) mae’r bwlch cyrhaeddiad yn 31%. Mae adroddiad State of the Nation yn egluro bod y bylchau cyrhaeddiad mwyaf yng Nghyfnod Allweddol 4 i’w gweld yn rhai o ardaloedd lleiaf difreintiedig Cymru. Sir Fynwy sydd â’r crynodiad isaf o ardaloedd difreintiedig yng Nghymru ond mae’n cynnwys y blwch cyrhaeddiad ar gyfer disgyblion difreintiedig o dros 41%.

Bywydau gwaith

Y dangosyddion perfformiad yn adroddiad State of the Nation ar gyfer bywydau gwaith yw cyflog, cymhareb pris tai, canran y bobl mewn swyddi proffesiynol a chanran y swyddi sy’n cael llai na’r cyflog byw gwirfoddol.

Mae’r adroddiad yn nodi bod de Cymru yn dominyddu’r ardaloedd awdurdod lleol sy’n perfformio orau o ran bywydau gwaith, gyda Chaerdydd yn cynnwys y gyfran uchaf ond un o breswylwyr mewn swyddi proffesiynol a rheoli a’r ganran isaf o swyddi sy’n talu llai na’r cyflog byw. Mae ardaloedd yn y gorllewin – Sir Benfro, Gwynedd a Cheredigion – yn sgorio’n wael ar gyfer bywydau gwaith, gyda’r adroddiad yn awgrymu bod cyflogaeth yn gyfyngedig yn yr ardaloedd hyn, gyda hanner y swyddi wedi’u lleoli yn y de-ddwyrain.

Yn ôl yr adroddiad:

Apart from Cardiff, the major cities in Wales do not provide the best outcomes for their residents in their working lives. Newport, Swansea and Wrexham all deliver average outcomes on jobs, wages and housing. This is similar to the outcomes of English cities, which also do badly in this life stage, but a key difference is that whereas in England the most expensive places to live are the cities, in Wales housing is most expensive in the more rural, but affluent, areas, such as Ceredigion, Monmouthshire and Pembrokeshire.

Yn ôl adroddiad State of the Nation, mae cyflogau wythnosol canolrifol yn is yng Nghymru na Lloegr – £393 o gymharu â £434 – y mae’n credu y gellir ei egluro yn rhannol gan y diffyg gweithwyr ar gyflogau uchel, gan nodi bod gan Gymru gyfran uchel o swyddi ym maes manwerthu a chyfanwerthu, ac iechyd a gofal cymdeithasol, sydd ar y cyfan yn sectorau cyflog is.

Mae’r adroddiad yn egluro hefyd bod 26% o bobl Cymru yn ennill llai na’r cyflog byw gwirfoddol, sydd 5 pwynt canran yn uwch na’r Alban ond yn is na rhai rhanbarthau yn Lloegr. Fodd bynnag, mae’r gyfradd cyflogaeth yng Nghymru 3 phwynt canran yn is na’r cyfartaledd ym Mhrydain Fawr.